Mobbing w pracy – przemoc psychiczna

utworzone przez | Paź 28, 2019

,,Jesteś głupi i beznadziejny”, „Już dawno powinienem Cię zwolnić”, „Nie nadajesz się”, „Nie podoba się, to droga wolna” – ilu z nas słyszało podobne zdania z ust szefa czy szefowej? Poniżanie, oczernianie w oczach zespołu, rzucanie fałszywych oskarżeń, obmawianie za plecami, wyśmiewanie, umniejszanie pracy, podkreślanie rzekomej niekompetencji, atakowanie bez powodu, brak wynagrodzenia za nadgodziny, wulgarne zachowania – to najbardziej znane przykłady mobbingu. I co z tego? Ten rządzi, kto ma władzę.

Z badań wynika, że ok. 75 proc. pracowników doświadczyło podobnych zachowań na własnej skórze. Jest to pewien sposób zarządzania ludźmi: zastraszanym pracownikiem łatwiej się steruje. Po jednej stronie szef despota, który w ten sposób rozładowuje swoje frustracje. Po drugiej pracownik, który żyje w lęku przed stratą pracy, a kredyty trzeba spłacać.

Co oznacza mobbing?

Termin „mobbing” pochodzi od angielskiego to mob i oznacza rzucać się na kogoś/coś, gromadzić się tłumnie. Powszechnie używane i przyjęte określenia mobbingu to prześladowanie bądź znęcanie się psychiczne, terror psychiczny.

Celem wszystkich działań mobbingowych, do których należą m.in. oszczerstwa, pogróżki, tworzenie mitów na temat życia zawodowego i prywatnego ofiary, jest jej ośmieszenie, poniżenie, pozbawienie godności, a w konsekwencji izolowanie w środowisku pracy.

W sytuacji wysokiego bezrobocia mobbing jest szczególnie nasilony. Pracodawca może ustalać warunki i traktować pracowników bez należnego im szacunku. Zachowania naruszające godność człowieka i jego podstawowe prawa, nie dotyczą jedynie szykan kierownictwa wobec podwładnych.

Mobbing odnosi się także do relacji pomiędzy pracownikami. Przyczyny, dla których agresor zaczyna znęcać się psychicznie nad kolegą z pracy, są liczne: zazdrość kompetencji, potrzeba i chęć kariery, niekompatybilny charakter, rozrywka i wiele innych.

Ofiara nie ma możliwości obrony przed agresorem, nie jest w stanie udowodnić swoich walorów. W rezultacie pogarsza się jej stan psychiczny i psychosomatyczny (bezsilność i rozpacz prowadzą do depresji), obniżeniu ulega jej pozycja zawodowa. Kiedy ofiara odchodzi z pracy, mobber otrzymuje swoją „nagrodę”.

Mobbing – sprawca i ofiara

Niektórym się wydaje się, że ofiarą znęcania się psychicznego jest osoba słaba i niezaradna. Jednak nie jest to prawdą. Czynnikiem, który wpływa na rozwój zjawiska, jest bardziej sytuacja w pracy niż określony typ osobowości prześladowanego.

Badania wskazują, że mobbing istnieje przede wszystkim w instytucjach, w których pewne osoby lub grupy osób skupiają w swoich rękach nadmierną władzę. Nie musi ona mieć wcale charakteru formalnego, może być nieformalna, a wtedy staje się bardziej niebezpieczna, ponieważ nie ograniczają jej żadne przepisy.

Sprawca mobbingu

Agresorem jest zazwyczaj osoba charakteryzująca się wysokim poziomem biernej agresji, dbająca o własne korzyści, postrzegająca kolegów jako rywali, zazdrosna o sukcesy innych, posiadająca przy tym wyolbrzymione poczucie własnej wartości i przeceniająca swoje umiejętności.

Sprawcy mobbingu nie mają żadnych wyrzutów sumienia. Wśród agresorów zdarzają się także i tacy, którzy posiadają niewysokie mniemanie o sobie, co powoduje, że u innych doszukują się wad. Potrzeba stworzenia marginesu bezpieczeństwa (dominacja nad drugim człowiekiem) pozwala zrekompensować brak zaufania do samego siebie. Bywa, że pobudką mobbera jest strach lub potrzeba terroryzowania otoczenia, żeby pozbyć się swojego lęku, projektując go na innych.

Czy szanujesz osobę, która Cię prześladuje? Jeśli nie, to dlaczego pozwalasz jej oceniać siebie i dlaczego jej ocena tak bardzo Cię dotyka?

 

Środowisko pracy

 Mobbing jest zjawiskiem powszechnym w Europie. W zależności od kręgu kulturowego przejawy znęcania się psychicznego w miejscu pracy mogą przybierać różne formy. Herald Ege, włoski psycholog podkreśla, że mobbing należy rozumieć jako chorobę związaną ze środowiskiem pracy. Jest to forma terroru psychicznego w miejscu pracy, która wyraża się powtarzającymi się zachowaniami agresywnymi i obraźliwymi ze strony kolegów bądź pracodawców.

Warto zwrócić uwagę na stały element tego zjawiska, a mianowicie to, że ofiara zawsze znajduje się w gorszej (niższej) pozycji w porównaniu ze swymi adwersarzami. Terror psychiczny ze strony dręczycieli może przejawiać się manifestacyjnymi i gwałtownymi zachowaniami: agresją werbalną i fizyczną, wrzaskami, komentarzami dotyczącymi sfery zawodowej bądź prywatnej ofiary. W rezultacie takie zachowania prowadzą do izolacji (i zarazem alienacji) pracownika i wykluczenia go z grupy.

W sytuacji prześladowania psychicznego, poza ofiarą i katem, istotną rolę odgrywają także uczestniczące w niej na co dzień osoby trzecie, tak zwani widzowie. Osoby te określa się mianem co-mobberów - to ci, którzy popierają i umacniają agresorów, oraz side-mobberów - osoby bardziej "kreatywne", które podsuwają pomysły na nowe formy nękania.

Żadna sytuacja mobbingu nie może zostać niezauważona przez współpracowników. W konsekwencji zostają w nią włączeni, w sposób aktywny pomagając katom w prześladowaniu ofiary, w sposób pasywny zaś tuszując sprawy zamiast reagować ze stanowczością. Słabi w swoich przekonaniach (dotyczących w dużej mierze sprawiedliwości), boją się przeciwstawić takim działaniom, ponieważ obawiają się zostać ofiarą.

Etapy mobbingu

Mobbing nie jest czymś stałym, to proces zmieniający się. Najbardziej popularny, czterofazowy model tego zjawiska został opracowany przez Leymanna (1996):

- Pierwsza faza - dotyczy pierwotnego wydarzenia krytycznego, którym najczęściej jest występujący w miejscu pracy konflikt.

- Druga faza to piętnowanie, stygmatyzacja. Wszystkie działania prowadzą do skrzywdzenia osoby: jej reputacja zostaje naruszona (plotki, zniesławienie), kontakty z nią zaniechane (brak wyrażania własnych poglądów, wspólnych dyskusji, ignorowanie i krytyka), a relacje interpersonalne zaburzone (obraza, poniżanie, piętnowanie ofiary).

- Trzecia faza wiąże się z izolowaniem ofiary. Powstaje tu mechanizm błędnego koła: piętnowanie oraz szykanowanie osoby prowadzi do wystąpienia u niej objawów psychosomatycznych i w konsekwencji do długoterminowych zwolnień lekarskich. Odporność fizyczna i psychiczna prześladowanego oraz jego efektywność w pracy zmniejszają się (osobie uniemożliwia się rozwijanie własnych zainteresowań), co skutkuje izolowaniem go od reszty grupy.

- Czwarta, ostatnia faza to wydalenie z pracy lub rezygnacja prześladowanego z pracy, odwołanie na wcześniejszą emeryturę, a nawet zdarzenia dramatyczne, jak samobójstwo.

Konsekwencje mobbingu

Znęcanie się psychiczne pociąga za sobą poważne skutki. Po kilku latach trwania nieprzyjemnej i destrukcyjnej dla psychiki sytuacji osoba może stać się niezdolna nie tylko do pracy w tej instytucji, ale i do (całkowitego lub częściowego) wykonywania własnego zawodu.

Konsekwencje mobbingu dotyczą zarówno zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Występują zaburzenia psychosomatyczne, bóle głowy, bezsenność, depresja i niepokój. W rezultacie takie stany mogą prowadzić do długotrwałej choroby.

Ofiara mobbingu

Ofiara mobbingu wątpi w swoją wartość oraz własne możliwości i kompetencje. Ma obniżoną samoocenę. Jej zdolności nawiązywania i podtrzymywania relacji interpersonalnych zostają zaburzone.

W konsekwencji nie może zaspokoić własnych potrzeb społecznych: przebywania i komunikowania się z ludźmi, budowania trwałych relacji i związków. Nieprzystosowanie społeczne powoduje pogłębiającą się izolację i zamykanie się w sobie.

 

Jeśli czujesz, że jesteś w roli ofiary (mniejsza o to, czy to mobbing, czy nie), zastanów się, dlaczego pozwoliłeś sobie wejść w tę rolę.

Podwójny mobbing

Zdaniem włoskich badaczy z powodu mobbingu cierpi obecnie ponad milion pracowników, natomiast 5 mln osób włączonych jest w ten proceder jako obserwatorzy bądź jako przyjaciele czy członkowie rodziny ofiary. To zjawisko jest określane jako podwójny mobbing.

Związany jest ze szczególną rolą rodziny, która aktywnie uczestniczy w życiu społecznym i prywatnym swoich członków (wzajemne relacje są bardzo silne), interesuje się ich pracą, osiągnięciami oraz problemami.

Ofiara terroru psychicznego szuka pomocy i rady w środowisku rodzinnym. Tutaj uzewnętrznia kumulowaną w ciągu dnia złość, niezadowolenie, rozpacz. Członkowie rodziny stają się współuczestnikami całej sytuacji. Podwójny mobbing występuje zatem nie tylko w miejscu pracy, gdzie osoba jest szykanowana, ale przenosi się również na grunt rodzinny i dotyka osób najbliższych ofiary.

Mobbing – jak sobie poradzić?

Zachowania mobbingowe są tak absurdalne, że trudne do opisania: przeglądanie maili, zakaz częstego chodzenia do toalety, niepisane umowy, SMS-y i telefony po godzinach pracy. Bywa, że pracownik traci umiejętność rzeczowego osądu albo boi się, że to z nim jest coś nie tak.

Osoby mobbingowane trafiają do mnie z powodu dolegliwości psychosomatycznych, depresji, lęku albo myśli samobójczych. Z doświadczeń w mojej pracy wynika, że mobbing zwykle ma dwie strony medalu. W tej relacji jest kat i ofiara i obydwoje mają z tego jakieś zyski.

Jeśli czujesz, że jesteś w roli ofiary (mniejsza o to, czy to mobbing, czy nie), zastanów się, dlaczego pozwoliłeś sobie wejść w tę rolę. Spróbuj oddzielić pracę (jako zadania do wykonania) od siebie, swojej wartości.

Na czym tak naprawdę Ci zależy, jaki jest cel Twojej pracy, co chcesz osiągnąć krótko- i długoterminowo? Bierz rzeczy takimi, jakie są, nie trać czasu na walkę, która prawdopodobnie z góry skazana jest na przegraną. Nie przejmuj się rzeczami, na które nie masz wpływu.

Czy szanujesz osobę, która Cię prześladuje? Jeśli nie, to dlaczego pozwalasz jej oceniać siebie i dlaczego jej ocena tak bardzo Cię dotyka? Możesz zrezygnować z tej pracy, ale zanim to zrobisz, miej pewność, że Twój prześladowca nie zniszczył Twojego poczucia własnej wartości, bo nie dałeś mu do tego prawa.

Odejdź jak bohater, a nie ofiara. Świadome radzenie sobie z mobbingiem tak naprawdę sprowadza się do mocnej świadomości: swoich silnych i słabych stron, swoich dążeń, emocji, wartości oraz oczekiwań.

 

KONTAKT

tel. +48 507 498 616

email: fraczkowskaanna@gmail.com

Badania naukowe wykazały, że najważniejszym czynnikiem w skuteczności leczenia jest decyzja Klienta.
Dzwoniąc, wysyłając maila dziś rozpoczynasz proces poprawy Twojego stanu zdrowia.

Do zobaczenia na Skype.

Serdecznie pozdrawiam
Anna Frączkowska

Anna Frączkowska - ZnanyLekarz.pl

NASZA PIERWSZA KONSULTACJA JEST BEZPŁATNA